Przejdź do treści

Mobbing

Mobbing to usystematyzowana forma przemocy, głównie psychicznej, której sprawcą jest osoba współpracująca (przełożony, podwładny lub współpracownicy).

Mobbing to działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Lista zachowań, które zaliczone zostały przez szwedzkiego lekarza i psychologa Heinza Leymanna do grupy zachowań mobbingowych. Na bazie swoich badań wyróżnił 45 zachowań, które zestawił w pięciu kategoriach, odnosząc je do funkcjonowania osobistego i zawodowego. Zachowania te mogą być prezentowane zarówno przez jedną osobę, jak i ich większą grupę. Zdaniem Leymanna, wystarczy doświadczać jednego zachowania z przedstawionej listy, by mówić o mobbingu.

1. Działania wpływające negatywnie na procesy komunikowania się w zakładzie pracy:

  • ograniczanie lub utrudnianie przez przełożonego lub współpracowników możliwości wypowiadania się,
  • stałe przerywanie wypowiedzi,
  • reagowanie na wypowiedzi i uwagi podniesionym głosem, krzykiem, wyzwiskami, ubliżaniem i groźbami,
  • stała krytyka wykonywanej pracy, życia zawodowego i osobistego,
  • napastowanie przez telefon,
  • pogróżki i groźby pisemne i ustne,
  • prezentowanie poniżających, obraźliwych gestów, spojrzeń o ładunku emocjonalnym jednoznacznie negatywnym,
  • operowanie językiem obfitującym w różnego rodzaju aluzje, unikanie jasnego wypowiadania się wprost.

2. Działania negatywnie wpływające na relacje społeczne w zakładzie pracy:

  • unikanie przez przełożonego kontaktu z osobą, rozmów z nią,
  • fizyczne i społeczne izolowanie osoby (np. umieszczanie jej w osobnym pokoju z zakazem komunikowania się z innymi osobami),
  • zakazywanie pracownikom kontaktu z osobą,

ignorowanie, celowe niedostrzeganie osoby w środowisku pracowniczym, przechodzenie obok obojętnie, traktowanie jak powietrze.

3. Działania wpływające na negatywny wizerunek osoby w środowisku pracowniczym:

  • obmawianie, rozsiewanie plotek, wymyślanie przezwisk,
  • podejmowanie prób ośmieszenia i skompromitowania osoby, różnych sfer jej życia,
  • żarty na temat życia osobistego danej osoby,
  • parodiowanie sposobu chodzenia, mówienia, gestów i mimiki osoby,
  • atakowanie poglądów politycznych, przekonań religijnych, ogólnie pojętego światopoglądu,
  • wyśmiewanie i atakowanie osoby ze względu na jej narodowość, kolor skóry, orientację seksualną,
  • wyśmiewanie niepełnosprawności, kalectwa lub jakichś cech osobliwych dla osoby,
  • sugerowanie choroby psychicznej, kierowanie na badania diagnostyczne,
  • zwracanie się do osoby z użyciem wulgarnych przezwisk lub innych upokarzających, poniżających wyrażeń,

składanie propozycji o charakterze seksualnym.

4. Działania uderzające w pozycję zawodową:

  • wydawanie poleceń służbowych wymuszających wykonywanie obraźliwych prac naruszających godność osobistą,
  • fałszywe ocenianie zaangażowania w pracę,
  • kwestionowanie podejmowanych decyzji,
  • nieprzydzielanie osobie żadnych zadań do wykonania, by wykazać jej zbędność,
  • zlecanie określonych zadań, po czym manifestacyjne ich odbieranie,
  • wydawanie absurdalnych, sprzecznych lub bezsensownych poleceń,
  • przydzielanie zadań powyżej lub poniżej możliwości i umiejętności osoby,

przydzielanie wciąż nowych zadań z nierealnym terminem ich wykonania w celu zdyskredytowania ofiary.

5. Działania wywierające szkodliwy wpływ na zdrowie osoby:

  • zlecanie prac szkodliwych dla zdrowia, przewyższających fizyczne możliwości osoby,
  • grożenie przemocą fizyczną,
  • znęcanie się fizyczne,
  • przyczynianie się do powstawania strat materialnych powodowanych przez danego pracownika,
  • działania o podłożu seksualnym, molestowanie seksualne,
  • wyrządzanie szkód psychicznych w miejscu pracy lub w miejscu zamieszkania ofiary.

Podział ten ma ułatwić pracownikom nazwać zachowania, których doświadczają w miejscu pracy, a także pomóc pracodawcy odpowiednio rozpoznać te zachowania, które sam obserwuje lub o których słyszy, że mają miejsce w jego zakładzie pracy.

Przedstawiona lista to tylko przykładowe zachowania, które mogą przerodzić się w mobbing. W dobie zdobyczy XXI wieku należy się liczyć z faktem, że z pomocą technicznych możliwości, znacząco może wzrosnąć liczba ludzkich zachowań o charakterze terroru psychicznego.

Lista przykładowych działań i zachowań, które występują w mobbingu uczelnianym:

  • dyskredytowanie osoby, lub nieuzasadnioną, nie merytoryczną, krytykę jego pracy,
  • rozpowszechnianie nieuzasadnionych, złośliwych plotek, anonimów, często na tematy osobiste, np. o braku zrównoważenia, niewłaściwych cechach charakteru, o chorobie psychicznej, niewykonaniu obowiązków, których nie przydzielono, albo zablokowano wykonanie pomimo przydziału,
  • publiczne upokarzanie np. wobec studentów, innych pracowników, na zebraniach naukowych itp.,
  • ignorowanie pracownika przy tworzeniu zespołów badawczych, dydaktycznych, przy nagradzaniu itp.,
  • przydzielaniu pracownikowi obowiązków poniżej, albo powyżej jego kwalifikacji lub takich, których nie może wykonać np. zlecanie asystentowi wykładów na poziomie merytorycznej wiedzy profesora, odbieranie adiunktom wykładów a zlecanie ćwiczeń, przydzielanie profesorom zajęć poniżej ich kompetencji,
  • wyszydzanie pracownika, stosowanie gróźb np. zastraszanie zwolnieniem z pracy, czy też bezpodstawną negatywną oceną,
  • wydawanie sprzecznych poleceń lub poleceń niezgodnych z prawem, zlecanie wykonania prac bezsensownych, odbieranie prac wcześniej zadanych/uzgodnionych do wykonania,
  • nieudzielanie informacji np. o przydziale zajęć dydaktycznych, a następnie oskarżanie, że zajęcia nie zostały przeprowadzone,
  • nieuzasadnione zarzuty o brak etyki, o negatywne oddziaływanie na kolegów, studentów, bez wykazania zasadności zarzutów,
  • nieuzasadnione zarzuty o brak kwalifikacji, bez wykazania zasadności zarzutów,
  • wymuszanie dopisywania innych pracowników do wykonywanej jednoosobowo pracy, aby np. pomniejszyć rolę, osiągnięcia,
  • grożenie przemocą fizyczną.

Lista działań mobbingowych stosowanych na uczelniach jest o wiele dłuższa. Zależą przede wszystkim od możliwości i „pomysłowości” mobberów.

Aby mówić o mobbingu, dane zachowanie musi spełnić następujące kryteria:

  • zachowanie powtarza się – nie jest to czyn jednorazowy i przypadkowy,
  • zachowania są ciągłe i konsekwentne,
  • zachowanie trwa przez dłuższy czas – długość tego okresu ma charakter indywidualny; może to być kilka tygodni, miesięcy lub nawet lat,
  • działanie ma charakter celowy – osoba, która stosuje mobbing zdaje sobie sprawę co robi, jest świadoma skutków, jakie zachowania mobbingowe mogą wywrzeć na obranej osobie – i właśnie osiągnięcie tych skutków jest celem mobbera,
  • zachowanie zazwyczaj ma charakter terroru psychicznego; zdecydowanie rzadziej przyjmuje formę agresji fizycznej,
  • działania wywołują u pracownika zaniżoną ocenę przydatności zawodowej,
  • powodują poniżenie albo ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Warto jeszcze pamiętać, że:

  • pracownik mobbingujący (mobber) wykorzystuje swoją przewagę nad ofiarą – autorytet, wiek, zależność służbową, popularność interpersonalną itp.,
  • w przeważającej liczbie przypadków mobbing nie jest działaniem tylko jednej osoby, a grupy osób współpracujących ze sobą w prześladowaniach ofiary,
  • zazwyczaj działania mobbingowe są ukrywane przed otoczeniem, dzieją się za zamkniętymi drzwiami, w białych rękawiczkach, jedynie w obecności osób, które uczestniczą w dręczeniu osoby; jak tylko w pobliżu pojawia się osoba niebiorąca udziału w tym procederze, negatywne zachowania ustają, a wręcz mogą przybrać formę zachowań miłych, pomocnych i życzliwych, oczywiście pozornie,
  • zwykle takiej osobie i osobom z jej otoczenia próbuje się wmówić, iż dana osoba ma zaburzenia natury psychicznej,
  • dużą rolę w mechanizmie działań mobbingowych stanowi szkodzenie opinii osoby.

 Zachowania, które mobbingiem nie są, a często są z nim mylone:

  • jednorazowy akt poniżenia, ośmieszenia, zlekceważenia pracownika – niezależnie od tego, jak niewłaściwe jest traktowanie pracowników/współpracowników, nie można go klasyfikować jako mobbing (ale można by już klasyfikować jako molestowanie),
  • uzasadniona krytyka – zwracanie uwagi pracownikowi, wskazywanie błędów, sugerowanie poprawy w sytuacjach niewywiązywania się z obowiązków, bądź wywiązywania się w sposób nierzetelny oraz dający efekty niskiej jakości, to zachowania jak najbardziej słuszne i leżące w kompetencjach kadry kierowniczej,
  • konflikt – sytuacje, w której ludzie się nie lubią, wzajemnie się konfliktują. Konflikt od mobbingu różni się tym, że w sytuacji konfliktowej obie strony teoretycznie dążą do jej rozwiązania, w mobbingu nie ma o tym mowy,
  • warunki pracy niespełniające wymogów bhp – złe warunki pracy można by uznać za mobbing jedynie wówczas, gdy są one wymierzone wobec jednej osoby, która doświadcza również szykan w innej postaci,
  • poczucie dyskomfortu w pracy, niezadowolenie z przydzielanych obowiązków, niechęć do realizacji wyznaczonych zadań, znudzenie pracą, niespełnianie się w pracy, brak poczucia satysfakcji,
  • stres związany z przydzielanymi obowiązkami, praca wymagająca, trudna,
  • pociąganie pracownika do odpowiedzialności z powodu łamania praw pracowniczych, niewypełniania swoich obowiązków,
  • stawianie wysokich wymagań co do jakości pracy.
Zawartość przełącznika
Zawartość przełącznika